Mae arferion bioddiogelwch a hwsmonaeth da yn bwysig er mwyn lleihau’r risg o haint TB gwartheg.

Sut i wella bioddiogelwch

Mae symud gwartheg yn cynyddu’r risg o gyflwyno TB buchol a chlefydau eraill. Hyd yn oed mewn buchesi caeedig gall gwartheg ddod i gysylltiad â gwartheg eraill ar dir cyfagos, sy’n cynyddu’r bygythiad. Mae cyfres o gamau synhwyrol y gall ffermwyr gwartheg eu cymryd i wella bioddiogelwch ar eu daliad.

Cadw’ch gwartheg draw oddi wrth wartheg ffermydd cyfagos.

  • rhaid i’r ffensys rhwng ffermydd allu cadw stoc mewn ac allan
  • dylid ystyried codi ffens ddwbl (gyda bwlch o 3m o leiaf) ar hyd ffiniau ffermydd i atal cysylltiad trwyn-wrth-drwyn
  • os gall eich gwartheg ddod i gysylltiad â gwartheg ffermydd cyfagos (gatiau, cafnau a bylchau eraill) gallai ffens drydan dros dro fod yn ffin addas i’w hatal rhag dod i gysylltiad a lledaenu clefydau
  • lle bo modd, dylid atal gwartheg rhag rhannu cyrsiau dŵr fel pyllau neu nentydd, a dylid darparu dŵr pibell mewn cafnau yn lle.

Gwybod o ble mae’r anifeiliaid rydych chi’n eu prynu’n dod

  • mynnwch gyngor am iechyd anifeiliaid gan eich milfeddyg cyn prynu gwartheg
  • dylech wybod bob amser o ble mae’r gwartheg rydych chi’n eu prynu’n tarddu. Er bod y fuches heb TB, gall fod mewn ardal risg uchel
  • gofynnwch am dystiolaeth briodol o hanes profion y fuches y daw’r anifeiliaid ohoni, yn ogystal â dyddiadau profion TB blaenorol ar gyfer yr holl wartheg rydych chi’n eu prynu. Mae’r sticer pasbort TB yn ffordd hawdd o weld pryd cafodd y gwartheg brawf clir ddiwethaf (ar gyfer prynu yng Nghymru’n unig)
  • dylai’r gwartheg sy’n symud i’ch fferm fod wedi cael profion cyn symud os ydyn nhw’n dod o ardal risg uchel
  • dylech fod yn ymwybodol o’r risg o gyflwyno clefyd os ydych chi’n llogi neu’n rhannu gwartheg, gan gynnwys teirw llog. Lle bo modd, dylech fridio’ch anifeiliaid amnewid eich hun a/neu ffrwythloni’n artiffisial
  • dylech fod yn ymwybodol o’r perygl posib o gyflwyno haint pan fydd gwartheg yn dychwelyd ar ôl pori tir comin neu’n dychwelyd am na chawsant eu gwerthu yn y farchnad
  • dylech gadw gwartheg sy’n symud i’ch fferm mewn cyfleusterau ynysu priodol. Os byddwch yn defnyddio padog/cae i wneud hyn, gwnewch yn siŵr nad oes modd iddynt ddod i gysylltiad ag unrhyw wartheg eraill yn eich buches, na gwartheg ar ffermydd cyfagos.

Arferion da cyffredinol

  • dylai siediau gwartheg gael eu hawyru’n dda. Peidiwch â chadw gormod o wartheg mewn siediau dan do
  • rhowch ddeiet cytbwys a maethol i’r gwartheg
  • peidiwch â rhoi llaeth gyda chyfrif celloedd uchel sydd heb ei basteureiddio i loi
  • cadwch eich gwartheg draw o dail/slyri sydd newydd ei wasgaru a chofiwch gael gwared â’ch gwasarn fel na allant fynd ato
  • gweithiwch gyda’ch milfeddyg i lunio cynllun iechyd ar gyfer eich buches
  • dylai fod peiriant golchi gwasgedd uchel, brwshys, pibelli dŵr a diheintydd ar gael, a dylech fynnu bod ymwelwyr yn eu defnyddio hefyd
  • dylech lanhau a diheintio peiriannau fferm yn drylwyr, yn enwedig os ydych chi’n rhannu offer â fferm gyfagos, a dylech fynnu bod contractwyr yn gwneud yr un fath.

Delio â Thail

  • mae astudiaethau wedi dangos y gall Mycobacterium bovis oroesi am hyd at 6 mis mewn slyri sydd wedi’i storio
  • argymhellir peidio â gadael i wartheg bori am ddeufis ar dir lle mae slyri/tail/dŵr brwnt wedi’i wasgaru.

Am ragor o gyngor i geidwaid gwartheg ar sut i amddiffyn eu buchesi rhag TB, ewch i wefan yr Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (dolen allanol).

Meddyliwch cyn Prynu

Gall TB neu glefydau fel BVD neu Johnes gael effaith sylweddol ar economi a lles eich fferm. Wrth brynu gwartheg i mewn mae perygl ichi heintio’ch buches. Gallwch leihau’r risg drwy ofyn am wybodaeth ynghylch profion a hanes yr anifail, a’r fuches y bu’n rhan ohoni, o safbwynt clefydau.

Cyn prynu gwartheg, gofynnwch y cwestiynau canlynol i’r gwerthwr neu’r arwerthwr:

  • Ydy’r anifail/anifeiliaid wedi cael prawf cyn symud? Os do, pryd?
  • Pryd gafodd y fuches gyfan ei phrofi am TB ddiwethaf?
  • A ydy’r fuches wedi cael TB erioed? Os do, ers pryd y mae’n rhydd o TB?

Dylech hefyd ystyried y sefyllfa o ran y clefyd yn yr ardal y daw’r gwartheg ohoni. Mae’n bwysig gwybod hanes TB y fuches, a hanes yr anifail o safbwynt clefydau, o ble bynnag y daw.

Dyddiad y Prawf Cyn Symud

Yn ddelfrydol, dylid profi’r gwartheg cyn eu symud. Gallwch hefyd gynnal prawf ar y gwartheg wrth iddynt gyrraedd y fuches newydd. Bydd hynny’n lleihau’r perygl o ledu haint.

Dyddiad y Prawf Diwethaf ar y Fuches Gyfan

Dylai pob anifail sy’n cael ei werthu i fuches sydd â Statws Heb TB fod wedi cael prawf TB negyddol. Yng Nghymru, mae pob buches yn cael un prawf TB o leiaf bob blwyddyn. Ond gall rhai gwartheg o rannau eraill o Brydain fod heb eu profi ers pedair blynedd. Mae’n rhoi tawelwch meddwl gwybod bod buches wedi cael prawf negyddol yn ddiweddar, a’i bod yn hollol glir o TB.

Ers faint y bu’r fuches heb TB

Mae mwy o berygl yn gysylltiedig â phrynu gwartheg o fuches sydd â hanes o’r clefyd nag o fuches sydd erioed wedi cael ei heffeithio gan y clefyd. Mae buches sydd wedi cael TB yn y gorffennol tua thair gwaith yn fwy tebygol o ddioddef achos newydd na buches sydd heb gael y clefyd o gwbl.

Rhagofalon i’w cymryd

Os ydych chi’n meddwl bod gwartheg yr ydych yn eu prynu mewn perygl o gael TB, gallwch gymryd y camau canlynol i leihau’r perygl hwnnw:

Ynysu’r anifail

Mae TB yn fwy tebygol o ledaenu rhwng anifeiliaid sydd wedi’u heintio a rhai sydd heb eu heintio yn ystod cyfnod o gyswllt agos, yn enwedig pan fydd gwartheg yn cael eu cadw dan do. Bydd cadw’r anifail newydd draw o weddill y fuches nes ei fod yn cael prawf clir yn lleihau’r perygl o ledaenu TB.

Profion ar ôl symud

Cyn cyflwyno unrhyw anifail newydd i’ch buches, yn enwedig os daw’r anifail o ardal lle nad oes profion blynyddol, byddai’n syniad da cynnal prawf ar ôl symud. Bydd hyn yn sicrhau nad yw wedi datblygu TB ers ei brawf diwethaf, a bydd yn lleihau’r perygl o ledaenu’r clefyd i weddill y fuches. Gallwch drefnu profion ar ôl symud gyda’ch milfeddyg lleol.

  • Map Milfeddygol

  • Byrddau Dileu

Digwyddiadau

  • No events